‘Stilte graag’, roept de opnameleider, met daarop volgend ‘actie’. De camera begint te draaien, figuranten zetten zich in beweging. De speelfilm Hanneke en Fieke wordt opgenomen en speelt op een oude boerderij in 1942 in Doorn. Het wordt een jeugdfilm over twee meisjes van zes jaar, waarvan één van Joodse afkomst. Zij duikt onder op deze plek. Aan het eind van het erf staat een dorsmachine.

Leo Zandvliet is rekwisiteur en verzamelt alle spullen die er nodig zijn om deze film te maken zodat het boerenleven in 1942 nagebootst wordt: ‘Op Google zocht ik naar een dorsmachine en zo kwam ik bij de facebookpagina ‘Dorsploeg Emst’ terecht. Ik zocht contact en er was gelijk een klik. Ik kon een dorsmachine lenen.’ De keuze valt op de dorsmachine en tractor van Johan Pannekoek. Het is een hele organisatie. Ben Doorn (voorzitter van de dorsploeg) heeft veel contact met Leo, met andere mensen van de film en houdt iedereen van de dorsploeg op de hoogte. Er wordt een dieplader geregeld bij de firma Herms om de dorsmachine en tractor over de snelweg naar Doorn te kunnen brengen. Johan last een onderdeel aan zijn tractor zodat hij de dorskast op de dieplader kan duwen in plaats van dat hij deze erop moet trekken. Johan: ‘Dan heb je last van de knik die de machines maken en dan schaaft de dorsmachine over de bodem. Dat moeten we niet hebben.’

Men wil bij de film ook graag een aantal figuranten. Foto’s worden opgestuurd en Bertus Drost (de oudste van het stel), Stefan Meekelenkamp (de jongste) en Berend Jonker worden gekozen om de dorsmachine te bedienen en ook Hettie Rensink (de enige vrouw) wordt er uitgepikt en krijgt de rol van boerin.

Op vrijdagmiddag 10 oktober rijdt Berend Jonker met de dieplader naar Doorn, samen met Ben Doorn die met zijn auto en aanhanger de kar met graan vervoerd. Zaterdag 11 oktober moet de ‘dorsploegfamilie’, zoals we later op de set door de figurantenbegeleider genoemd worden, om 6.15 op pad om maar op tijd in Doorn te zijn. De vier figuranten worden daar klaargemaakt voor de film. De mannen krijgen speciale boerenkleding uit die tijd en hun handen worden alvast vies gemaakt. De enige vrouw krijgt krullen in haar haar, met veel lak en spelden zodat het de hele dag redelijk op zijn plaats blijft zitten. Er zijn extra vier man mee, Gerben de Graaf, Ferdinand Meekelenkamp, Ben Doorn en Johan Pannekoek ter ondersteuning en voor het opbouwen van de dorsmachine. Gerben: ‘Dit had ik niet willen missen, wat is er veel te zien. Wat doen er ook veel mensen aan mee. Het zijn er behalve de figuranten wel een stuk of 50!’

De eerste scéne moet wel 10 keer gedraaid worden. De moeder komt met het kleine Joodse meisje op de fiets aan, er loopt een man met een koe over het erf, de kippetjes lopen te scharrelen, de boerin loopt met jute zakken en een van de boeren loopt met melkbussen te sjouwen. Steeds weer moet dit opnieuw. Berend: ‘Wat is dit leuk om mee te maken, zo zie je echt hoe een film tot stand komt. Het is erg leuk om hier in mee te spelen’. De tweede scene lukt gelukkig in twee keer. In deze scene staat de dorsmachine volop te draaien en is een jongen te zien die het kleine meisjes rondrijdt in een kruiwagen. Bij de derde scene draait de dorsmachine nog steeds en klimt het kleine meisje op het hooi en staat naast Stefan op de kar.

Er worden die dag veel scenes opgenomen. Ook in een schuur verderop waar de onderduikers zich bevinden. Er zijn verschillende Duitse militairen met hun auto’s als figuranten aanwezig. Op zo’n moment is het vooral wachten voor de mensen van de dorsploeg. Dan praat je veel met de andere figuranten. Het grappige is dat de meesten mensen uit de stad zijn. Ze blijken niets van het boerenleven te weten. Zo is het voor hun ook nog een leerzaam dagje.

Een van de laatste scenes van die dag is een picknick op het erf. De Joodse onderduikers samen met de boeren mensen. Het is een hele leuke en gezellige scene. Men zit allemaal tegen bundels riet en drinkt thee, eet brood, eieren en kaas. Het kleine meisje deelt ijzeren mokken uit, Stefan staat kaas te snijden en Bertus en Hettie zitten samen op een zak hooi op een kruiwagen. Dan zijn we klaar. De filmers gaan nog even door, maar de figuranten mogen naar huis. Het is 7 uur ’s avonds en ze hebben er 12 uur op de set opzitten. De machines worden weer opladen en de terugreis kan beginnen. Moe maar voldaan komen ze veilig terug in Emst.

Het is uitstekend weer, de zaterdag afgelopen weekend bij het feest Dikke Mik in Nijbroek, als Dorsploeg Emst haar demonstraties geeft. Het is droog en niet te warm, precies goed.

’s Morgens vertrekken de deelnemers vanuit Emst met maar liefst 14 oldtimer tractoren en een terreinwagen. Ze hebben allemaal een volgeladen aanhanger achter hun voertuig. Het ronkt en pruttelt als de optocht zich in beweging zet. Onderweg hebben ze al veel bekijks. Op de diverse aanhangers bevinden zich maar liefst vier antieke dorskasten, dat zijn machines waar de boeren vroeger meer dorsten voordat de combines dit werk overnamen. Tevens zijn er twee balenpersers en is er een koe, geen echte, die de kinderen kunnen melken. Er zijn karren met graan dat gedorst gaat worden, er is hout en een houtklover en tot slot is een nog een aanhanger vol met allerlei machientjes waarmee graankorrels gemaald kunnen worden.

De stoet rijdt over de Veluwse dijk en moet ook een stuk over de N762, de Vaasenseweg, omdat het kruispunt binnendoor eruit ligt. Eenmaal op de N762 vormt zich een heuse file achter de tractoren. Zij rijden zo’n twintig kilometer per uur dus geduld is een schone zaak voor de automobilisten erachter. Eenmaal in Nijbroek, is er een mooi stuk grasland waar de Dorsploeg zich kan instaleren. Met de dorskasten wordt proefgedraaid. De wagen met hooi wordt van de aanhanger gereden en er wordt een hek gezet zodat het publiek niet bij de machines kan komen. Veiligheid voor alles. De dorsploeg is dit jaar een stichting geworden. Een van de redenen is dat zij nu een evenementenverzekering kan afsluiten. Niet onbelangrijk als je met deze machines werkt. Gelukkig is er deze dag maar een dorslid dat even naar de EHBO moet voor een pleister vanwege een wond aan zijn vinger.

Alle leden van de Dorsploeg zijn te herkennen aan hun blauwe shirt of blauwe kiel met hun logo erop. Het logo is een cirkel met daarin een afbeelding van het dorsen van vroeger en de naam van de ploeg met daaraan de toevoeging ‘de historie herleeft’. ‘Zichtbaarheid is belangrijk’, vertelt Ferdinand Mekelenkamp: ‘de mensen zien ons en weten dan aan wie ze wat kunnen vragen. Daarnaast krijgen we zo ook een beetje bekendheid. Dat is goed, want daarmee maken we duidelijk dat het belangrijk is om dit soort tradities te behouden. Dat de jeugd kan zien hoe het vroeger aan toeging en voor de ouderen is dit nostalgie’.  Behalve de shirts hebben de deelnemers een rode boerenzakdoek om hun nek, die bijeengehouden wordt door een klein houten knoopje. Jan Bibo: ‘Een lucifersdoosje kan ook, maar zo’n klompje is leuker’. Jan Bibo hoort samen met Bertus Drost, Gerrit van der Snel en Tiemen Stegeman tot de vier oudste deelnemers van de dorsploeg. Het zijn tachtigers en zij zijn een onuitputtelijke bron van wijsheid en bieden de kennis over het verbouwen, maaien en dorsen van vroeger.

Op het veld werken de dorskasten om de beurt. De ‘kleine’ dorstkast van L. Bergman een machinefabriek uit Golstein Duitsland. De ‘grote dorstkast’ de Willem Fricke en de dorstkast die de dorsploeg vorige week zaterdag gekregen heeft van het Molencomité uit Wapenveld draaien op volle toeren. De Holthaus dorstkast, gekregen van sponsor Frank van Niersen, is aanwezig maar draait nog niet. Alhoewel er druk aan is gesleuteld en gerenoveerd is het niet gelukt om hem voor deze demonstratie klaar te krijgen. Maar wat in het vat zit verzuurd niet. Op één van de komende demonstraties van de Dorsploeg zal ook deze machine werkend bekeken kunnen worden. De dorskast van Wapenveld loopt als een tierelier alleen het binden loopt niet helemaal lekker. Het blijkt dat daarvoor een groter soort graan gebruikt moet worden zoals bijvoorbeeld van rogge. Een leer voor de volgende keer.

Gerard Wolf laat samen met zijn kleinzoon zien hoe het graan op verschillende manieren gemalen kan worden. Derk Nooteboom laat zien hoe het hout machinaal gekloofd kan worden. Na een dag hard werken maar ook erg genieten van de belangstelling, het fijne weer en het dorsen, persen en het pruttelen van al deze machines, voelt de groep zich erg voldaan. Voorzitter Ben Doorn: ‘Een dag als deze is prachtig, maar het zou niet mogelijk zijn zonder onze sponsoren. Wie dit zijn staat in onze nieuwsbrief en dit was te lezen op de projectie van de beamer op feest Dikke Mik. En nu p naar de volgende demonstratie. Deze is met één dorskast op 30 augustus ’s middags bij Kinderboerderij Laag Buurlo in Apeldoorn.’

Boer zijn is af en toe spannend. Met name het weer is bepalend of er iets lukt of juist mislukt. Zo is het afgelopen week aan de orde bij de boeren van dorsploeg Emst. Aanstaande zaterdag 16 augustus staat de demonstratie dorsen op het programma in Nijbroek. Dat is de zaterdag van het driedaagse feest Dikke Mik. Maar dan moet er natuurlijk wel graan zijn om te dorsen. En dat is dit jaar wel een dingetje. Het was best wel mooi weer, maar er waren ook steeds buien en dan is het niet droog genoeg om het graan te maaien. Derk Jan Nooteboom: ‘Het moet wel een paar dagen droog zijn voordat we kunnen maaien. Ook de grond en de stengels moeten droog zijn, anders wordt het een modderbende.’

Gelukkig was het afgelopen weekend, het laatste weekend voordat er gedorst wordt, droog. De dorsploeg Emst kon maaien. Zij maait op een traditionele manier. Met een ouderwetse maaier achter de tractor.  Het graan wordt vervolgend handmatig gebonden tot schoven. Een voordeel van handmatig maaien is dat het natuurvriendelijker is, minder verstoring van de bodem geeft en het behoud de biodiversiteit. Ook geeft deze manier van maaien een gevoel van verbondenheid met het verleden en met de traditionele landbouwpraktijken. Natuurlijk zijn er ook nadelen. Het werk is zwaar en tijdrovend:. Het vereist veel handmatig werk en fysieke inspanning.

Maar ook al is het minder efficiënt. Voor de leden van de dorsploeg Emst staat deze manier van maaien en die van traditioneel dorsen voorop. Zoals het vroeger ging, is voor hen een manier om terug te keren naar de traditionele landbouwpraktijken, waarbij handmatig werk en natuurlijke processen centraal staan. Dit staat in contrast met de moderne mechanisatie die efficiënter is, maar waarbij er minder direct contact is met het boer zijn en het land.

De dorsploeg vindt het belangrijk dat oude tradities in ere worden gehouden. De oudere mannen weten nog hoe het vroeger bij hen thuis ging. Buren hielpen elkaar en maakten er een heel feestje van. Kinderen gingen niet naar school en hielpen mee. De dorsmachines stammen uit de tijd vlak voor de tweede wereldoorlog. Ze worden aangedreven door een tractor met een riem. Vroeger ging de loonwerker met een dorsmachine naar de kleine boerderijen. Samen met de boer, zijn personeel, andere losse krachten en vaak ook met de buren wordt het graan gedorst. Men dorst buiten of in de schuur. In het laatste geval wordt de dorsmachine op de dorsvloer geduwd met de pers erachter.

Dorsploeg Emst geeft demonstraties. Dit jaar, 1925 is dat op 16 augustus, de zaterdag van het drie daagse feest van Dikke Mik (14, 15 en 16 augustus), in Nijbroek. Het feest bestaat 25 jaar en pakt onder meer uit met demonstraties van de dorsmachine en andere oude ambachten van Dorpsploeg Emst. Tevens geeft de dorsploeg een demonstratie op 30 augustus op de kinderboerderij Laag Buurlo in Apeldoorn.

Meer informatie op Facebook ‘Dorsploeg Emst’ of stuur een mail naar dorsploegemst@outlook.com

Tegenwoordig sjezen de combinemachines over het veld en in een mum van tijd is het graan gemaaid en gedorst. Vandaag de dag is dit een technologisch hoogstandje. Moderne maaidorsers zijn uitgerust met GPS, automatische besturing en sensoren die de opbrengst in real-time meten. Sommige boeren gebruiken drones om hun velden te monitoren en zelfrijdende machines om het werk te doen. Het zware, vuile werk van vroeger is vervangen door precisielandbouw, waarbij efficiëntie, data en duurzaamheid centraal staan.

Dat ging vroeger heel anders. Wil je weten hoe? Kom dan kijken naar de demonstraties die Dorsploeg Emst geeft. Zij beschikt over een dorsmachine uit 1920, en twee uit de vijftiger jaren, compleet met de balenpersers uit die tijd.  

Slaan de boeren eerst met een houten vlegel, dit is een eenvoudige slagstok die uit twee delen bestaat, op de aren om de graankorrels los te kloppen van het kaf, later krijgen zij machines tot hun beschikking. Het dorsen blijft kracht, ritme en geduld vragen. Vaak werken families samen, van vroeg in de ochtend tot zonsondergang, om voldoende graan te dorsen voor het brood dat ze zelf opeten. De windmolen of een handzeef wordt gebruikt om het kaf van het koren te scheiden.

De eerste mechanische dorsmachines worden in het begin aangedreven door paarden of stoomkracht. Deze machines kunnen in één dag doen wat daar voor een hele week kost. Het geluid van stampende tandwielen en ratelende riemen vervangt het ritmisch slaan van de vlegel. De dorsmachines van Dorsploeg Emst worden aangedreven door tractoren via een aftakas. Deze aftakas wordt verbonden via een aandrijfriem met een soortgelijke as op de dorsmachine.

Deze dorsmachines zijn in werking te zien op de demonstraties die Dorsploeg Emst geeft. Allereerst staan zij op 16 augustus, de zaterdag va het driedaagse feest Dikke Mik (14, 15 en 16 augustus), in Nijbroek. Het feest bestaat 25 jaar en pakt onder meer uit met demonstraties van de dorsmachine en andere oude ambachten van Dorpsploeg Emst. Tevens geeft de dorsploeg een demonstratie op 30 augustus op de kinderboerderij Laag Buurlo in Apeldoorn.

Meer informatie op Facebook ‘Dorsploeg Emst’ of stuur een mail naar dorsploegemst@outlook.com